شگفتی دیگر در مورد جهان اولیه از JWST: یک خوشه کهکشانی بالغ

خوشههای کهکشانی میتوانند شامل هزاران کهکشان منفرد باشند و بزرگترین ساختارهای گرانشی هستند که در کیهان میشناسیم. آنها به قدری عظیم هستند که می توان از آنها به عنوان لنزهای گرانشی استفاده کرد.
یکی از این خوشههای باستانی XLSSC 122 نامیده میشود و با کهکشانهای منفرد دورتر در یک راستا قرار دارد. این باعث می شود که خوشه به یک عدسی گرانشی تبدیل شود و نور کهکشان های دور را خم کرده و تقویت کند. ستاره شناسان از JWST برای مطالعه این خوشه استفاده کردند و اعوجاج کهکشان پس زمینه به آنها اجازه داد تا جرم XLSSC 122 را با دقت بیشتری اندازه گیری کنند.
ده میلیارد سال پیش، بیشتر خوشه های کهکشانی تازه شروع به شکل گیری کرده بودند. اما این مشاهدات نشان می دهد که XLSSC 122 با دیگر خوشه های کهکشانی در جهان در همان زمان متفاوت بود. در عوض، عظیمتر، متمرکزتر و سازمانیافتهتر است و شبیه خوشههای مدرن است.
سه مقاله جدید در مجله Astrophysical این یافتهها را ارائه میکنند که در 248 امین نشست انجمن نجوم آمریکا نیز ارائه شد. کایل فینر، همکار پژوهشی در مرکز پردازش و تحلیل مادون قرمز (IPAC)، نویسنده اصلی یکی از مقالات است.
فینر در بیانیهای مطبوعاتی گفت: «وقتی اولین تصاویر را از JWST دریافت کردیم، گفتیم: «وای، به آن نگاه کنید، لنزهای قوی از این خوشه میآیند!» XLSSC 122 در حال حاضر رکورد دورترین خوشه کهکشانی را به ثبت رسانده است که دارای عدسی قوی است، ابزاری ارزشمند برای اخترشناسان.
XLSSC 122 برای اولین بار بیش از یک دهه پیش در سال 2014 کشف شد، زمانی که رصدخانه پرتو ایکس XMM نیوتن ESA مقدار عظیمی از گاز داغ را در این خوشه کشف کرد. مشاهدات هابل به دنبال آن، نشان داد که این خوشه در فاصله 10.4 میلیارد سال نوری از ما قرار دارد. این مشاهدات همچنین نشان داد که خوشه در مقایسه با سایر خوشه های هم سن به طور غیرعادی بالغ است.
ستاره شناسان اکنون این خوشه را با JWST مشاهده کرده اند و دریافته اند که آن یک عدسی گرانشی قوی است. قوس های روشنایی نور تاب خورده در تصاویر هابل وجود نداشتند، اما در تصاویر JWST واضح بودند. فینر گفت: «قبل از JWST، ما نمیتوانستیم این سطح از علم را در جهان اولیه و دور انجام دهیم.
در حالی که خوشه هایی مانند XLSSC 122 حاوی مقادیر زیادی ستاره و گاز هستند، اما حتی حاوی ماده تاریک بیشتری هستند. ماده تاریک اثر عدسی گرانشی قوی ایجاد می کند. ماده تاریک نیز مانند داربستی است که کهکشان ها و خوشه ها روی آن تشکیل می شوند. ساختار بزرگ مقیاس جهان از رشته هایی از ماده تاریک تشکیل شده است که کهکشان ها و خوشه ها بر روی آنها تشکیل می شوند. مشاهدات JWST از XLSSC 122 فرصتی برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ماده تاریک و توزیع آن فراهم می کند.
این تصویر JWST توده های نارنجی فازی را نشان می دهد که کهکشان های مرکزی خوشه XLSSC 122 هستند. JWST کمان های نور را شناسایی کرد که نشان می دهد XLSSC 122 به عنوان یک عدسی گرانشی قوی از کهکشان های پس زمینه عمل می کند. اعتبار تصویر: NASA، ESA، CSA. پردازش تصویر کایل فاینر (Caltech/IPAC): رابرت هارت (Caltech/IPAC-SELab)
فینر گفت: “عدسی قوی راهی برای اندازه گیری ماده تاریک بدون دیدن واقعی آن است.” “این به ما یک کاوشگر حساس از مدل های کیهانی ما می دهد.”
*اینها تصاویر ترکیبی رنگی و فیلتر فردی XLSSC 122 از JWST هستند. فلش های بنفش در تصویر بالا سمت چپ، کمان های کهکشانی نامزد عدسی قوی را نشان می دهد. اعتبار تصویر: Kyle Finner و همکاران 2025 ApJL 994 L35*
این خوشه همچنین به عنوان یک عدسی گرانشی ضعیف عمل می کند. عدسیهای گرانشی ضعیف بر کهکشانهای منفرد تأثیر نمیگذارند، مانند عدسیهای قوی. این کهکشانهای پسزمینه را اندکی تحریف میکند و به نمونههای بزرگ برای بازیابی نشانههای جرم تکیه میکند. عدسی قوی به محققان اجازه می دهد تا جرم مرکز خوشه را اندازه گیری کنند و عدسی ضعیف به آنها اجازه می دهد تا جرم کل خوشه، از جمله کهکشان های محیطی آن را اندازه گیری کنند.
فینر میگوید: «عدسیهای گرانشی ضعیف میتواند جرم را بسیار بیشتر به بیرون محدود کند، بنابراین میتوانید تصویر بهتری از ناحیه اطراف خوشه دریافت کنید.
*این تصویر JWST میدان وسیع تری از خوشه XLSSC 122 را نشان می دهد. درخشان ترین کهکشان خوشه ای (BCG) با مربع زرد در مرکز نشان داده شده است. اعضای خوشه کاندید شناسایی شده توسط طیف سنجی با دایره های سبز و آنهایی که به صورت نورسنجی تشخیص داده شده اند در دایره های سرخابی نشان داده شده اند. اعتبار تصویر: Zachary P. Scofield و همکاران 2026 ApJL 999 L1*
ستاره شناسان از تلسکوپ های دیگری برای رصد این خوشه در طیف الکترومغناطیسی استفاده کرده اند. مشاهدات پرتو ایکس و رادیویی نشان میدهد که XLSSC 122 همچنان در حال ادغام است زیرا کهکشانهای آن به هم نزدیکتر میشوند. در یکی از مقالات جدید، نویسندگان از دادههای Chandra، MeerKat، ALMA و JWST استفاده کردند تا «…یک ازدیاد طول NE–SW ثابت در مجموعه دادهها و یک فاصله مشخص در امتداد همان محور بین قلههای SZ و جرم/اشعه ایکس را شناسایی کنند که نشاندهنده فعالیت ادغام قابلتوجه است».
JWST همچنین نور درون خوشه ای (ICL) را در XLSSC 122 مشاهده کرد و این نتایج در مقاله سوم آمده است. ICL از کهکشانهای این خوشه نیست، بلکه از ستارگان منفردی میآید که بهطور جزر و مدی از کهکشانهایشان جدا شدهاند. ICL بسیار ضعیف است، اما می تواند اطلاعات زیادی درباره تاریخچه ادغام این خوشه به ستاره شناسان بدهد. ICL XLSSC 122 نشان می دهد که این ستارگان نامحدود هنوز پراکنده هستند و هنوز در هسته غالب گرانشی خوشه جمع نشده اند. این نشان می دهد که ادغام ادامه دارد.
*این تصاویر پردازش شده از XLSSC 122، ICL بسیار ضعیف را در خوشه نشان می دهد، که با همه چیزهای دیگر در ستون میانی کم شده نشان داده شده است، جایی که به صورت یک شکل خاکستری در گوشه سمت راست پایین قابل مشاهده است. اعتبار تصویر: Hyungjin Joo et al 2026 ApJL 1002 L17*
در مقاله سوم آمده است: “این ویژگی جنوبی نشان دهنده بیش از حد قابل توجهی از انتشار منتشر است که تقریباً 100 kpc از BCG گسترش می یابد.” هم ترازی فضایی آن با چگالی بیش از حد کهکشانهای عضو و عدم تقارن چند موجی مستقل (اشعه ایکس، رادیو و SZ) قویاً نشان میدهد که منشأ ستارگان محروم جزر و مدی ناشی از فعل و انفعالات دینامیکی در حال انجام یا اخیر در خوشه است.
اثر انگشت ICL همچنین با غلظت ماده تاریک شناسایی شده با لنزهای گرانشی قوی سازگار است. فینر گفت: در این خوشه، نور درون خوشه ای اساسا ماده تاریک را ردیابی می کند. این نور به ما می گوید که خوشه در حالت ادغام است.
این نمونه دیگری از JWST است که جهان اولیه را به روشی که قبلاً ندیده ایم به ما نشان می دهد. با کشف یک خوشه باستانی که بیش از آنچه باید تکامل یافته به نظر می رسد، دانشمندان را مجبور می کند تا مدل های کیهان شناسی خود و چگونگی تکامل جهان را اصلاح کنند. گام بعدی یافتن خوشه های بیشتری مانند XLSSC 122 است، در صورت وجود.
فینر گفت: «هنوز در اوایل دوران JWST است، و اگر بتوانیم در این مرحله از کیهان شروع به دریافت دادهها در مورد دهها یا صدها مورد از این نوع جرمها کنیم، واقعاً میتوانیم آزمایش مدلهای کیهانی خود را آغاز کنیم.»
گزارش ها: 1. JWST کشف لنز قوی خوشه کهکشانی در فضای نیمه روز: کمان های غول پیکر و هسته بسیار متمرکز XLSSC 122 2. ادغام فعال خوشه های کهکشان در فضای نیمه روز توسط لنز ضعیف JWST و کاوشگر چند موجی St.WST. اولین نور خوشه داخلی در z ~ 2




