کشف سلاح اتمی در فضا

معاهدات ابزار قدرتمندی برای همسو کردن کشورها در مورد مسائل مهم هستند. آنها تاریخ بشر را از زمان اولین دولت های نوظهور تا دوران مدرن ما شکل داده اند. بیشتر از همه، اجرای قراردادها آسان است، زیرا زمانی که یکی از شرکا به تعهدات قراردادی پایبند نیست، واضح است.
اما زمانی که فعالیتهای نقضکننده قرارداد دیده نمیشود چطور؟ وقتی صحبت از فضا به میان می آید این می تواند مشکل ساز باشد.
در سال 1967، سازمان ملل متحد پیش نویس معاهده فضای ماورای جو را تهیه کرد و با کشورهای عضو مذاکره کرد تا آنها را وادار به امضای معاهده کند. با گذشت چندین دهه، کشورهای بیشتری امضا کردند و اکنون همه کشورهای بزرگ فضایی این معاهده را امضا کرده اند. مفاد اصلی این معاهده باز نگه داشتن فضا برای اکتشاف برای همه کشورها است و از هرگونه ادعای مالکیت مستقل جلوگیری می کند. اما مهم این است که سلاح های هسته ای در فضا را نیز ممنوع می کند.
از آنجایی که جنگ سرد در سال 1967 در اوج خود بود، ممنوعیت سلاح های هسته ای یا ممنوعیت سلاح های کشتار جمعی می توانست بحث برانگیز باشد. اما هم ایالات متحده و هم اتحاد جماهیر شوروی به تازگی بحران موشکی کوبا را پشت سر گذاشته بودند که خطر تشدید تصادفی و درگیری هسته ای بالقوه را ایجاد کرد. برای مدت کوتاهی، هر دو کشور محتاط بودند و تصمیم به امضای معاهده گرفتند. عملی بودن بخشی از آن بود، زیرا قرار دادن تسلیحات هستهای در فضا یا در ماه نه تنها عملی نبود، بلکه هر تلاشی بسیار پرهزینه بود. چه کسی می داند چه دسیسه های پشت پرده دیگری با امضای قرارداد همراه بوده است.
به سرعت به امروز و جنگ سرد همراه با اتحاد جماهیر شوروی در کتاب های تاریخ آمده است. اما ایالات متحده و روسیه هنوز هم ذخایر انبوهی از تسلیحات هسته ای دارند و هنوز هم تا حد زیادی دشمن یکدیگر هستند. از آنجایی که تسلیحات اتمی قدرت انفجاری به دست آورده اند و پروازهای فضایی به امری عادی تبدیل شده است، خطر سلاح های هسته ای در فضا مجددا مورد بررسی قرار می گیرد.
یک قسمت از چند سال پیش آن را مورد توجه قرار می دهد. در سال 2022، درست چند هفته قبل از حمله روسیه به اوکراین، روسیه ماهواره ای به نام Cosmos2553 را به فضا پرتاب کرد. روسیه ادعا کرد که این یک ماهواره معمولی دیگر است. اما چند سال بعد، یک مقام آمریکایی هشدار داد که این پرتاب ممکن است یک سلاح به فضا حمل کرده باشد. ویپین نارنگ، معاون وزیر دفاع در امور سیاست فضایی، در سال 2024 گفت: «همه ما باید نگران چشمانداز قرار دادن سلاح هستهای روسیه در فضا باشیم که تهدیدی برای ماهوارههایی است که توسط کشورها و شرکتهای سراسر جهان اداره میشوند، و همچنین خدمات حیاتی ارتباطات، علمی، هواشناسی، کشاورزی، تجاری و امنیت ملی که همه ما به آن وابسته هستیم».
زمینه عمیقتر این بیانیه این است که با ادامه جنگ علیه اوکراین، روسیه تهدیدهای فزایندهای برای استفاده از سلاحهای هستهای ایجاد میکند. آنها امیدوار بودند که همه کشورهای دیگر، به ویژه کشورهای عضو ناتو را از مداخله و حمایت از اوکراین بازدارند. این ایده که این تهدیدها به تسلیحات فضایی نیز گسترش مییابد باید در نظر گرفته میشد.
اما کل این موضوع مشکلی را در معاهده فضای ماورای جو برجسته می کند. هیچ راهی برای تأیید این که آیا پرتاب ماهواره روسی یک سلاح هسته ای در فضا قرار داده است وجود ندارد. بنابراین هیچ راهی برای تأیید اینکه آیا آنها معاهده را نقض کرده اند و سایر امضاکنندگان را در وضعیت خطرناک و در خطر قرار داده اند وجود ندارد.
اکنون محققی از موسسه فناوری ماساچوست (MIT) روش جدیدی را برای شناسایی سلاح های هسته ای در ماهواره های در حال گردش پیشنهاد می کند. او اثر خود را در Nature منتشر کرده است و عنوان آن “تأیید قرارداد فضایی با پروتون های کیهانی” است. آرگ داناگولیان نام دارد و دانشیار علوم و مهندسی هسته ای در MIT است.
داناگولیان نوشت: «اخیراً، دولت ایالات متحده ابراز نگرانی کرده است که روسیه در حال آزمایش اجزای سلاح هستهای برای یک سلاح ضد ماهواره (ASAT) با پتانسیل قرار دادن یک سلاح هستهای در فضا است. «چنین وسیله ای، اگر منفجر شود، اکثر ماهواره ها را در مدار پایین زمین نابود می کند.
مدار پایین زمین (LEO) پر از ماهواره است. ماهواره های نظارت بر محیط زیست مانند ماهواره های سنتینل ESA و ماهواره های GOES ناسا در آنجا قرار دارند. ماهواره های پایش آب و هوای فضایی در LEO هستند. صورت های فلکی استارلینک نیز در LEO هستند، مانند هابل، ایستگاه فضایی بین المللی، ایستگاه فضایی تیانگونگ چین و بسیاری از ماهواره های دیگر. از دست دادن آنها فاجعه بار خواهد بود.
داناگولیان نوشت: «این خطر با فقدان مکانیزم تأیید OST تشدید میشود» و افزود که هیچ روش تشخیصی در ادبیات علمی باز پیشنهاد نشده است. او نوشت: «یک مطالعه مفهومی و امکانسنجی در اینجا برای تأیید انطباق ماهواره با OST با مشاهده نوترونهای ناشی از شکافت از پروتونهای تقریباً GeV در کمربندهای تشعشعی ون آلن داخلی ارائه شده است».
*این تصویر کمربند ون آلن داخلی زمین را به رنگ قرمز نشان می دهد که توسط پروتون ها غالب است و کمربند بیرونی به رنگ آبی که الکترون ها بر آن غالب هستند. اعتبار تصویر: توسط JHUAPL، ناسا، رنگ آمیزی مجدد توسط cmglee – http://www.nasa.gov/content/goddard/van-allen-probes-reveal-zebra-stripes-in-space، دامنه عمومی، https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6575
Cosmos2553 در جریان بالای LEO، در کمربند داخلی ون آلن راه اندازی شد. این یک مکان غیرعادی برای یک ماهواره است، اما اگر بخواهید آزمایش کنید که یک ماهواره چقدر می تواند تشعشعات را تحمل کند، کاملا منطقی است. کمربندهای تشعشعی ون آلن زمین، پروتونهای به دام افتاده را با انرژیهای MeV-GeV نگه میدارند که میتواند به الکترونیک آسیب برساند. این بخشی از آن چیزی است که به هشدارهایی مبنی بر حمل سلاح هسته ای این ماهواره منجر شد.
داناگولیان در یک بیانیه مطبوعاتی توضیح داد: روس ها این ماهواره را به مداری بسیار عجیب و غیرعادی پرتاب کردند زیرا از خصمانه ترین محیط ممکن روی سیاره عبور می کند. “هیچ کس ماهواره ها را در آنجا قرار نمی دهد زیرا بسیار رادیواکتیو است. چرا یک ماهواره را در آن مدار قرار می دهید؟ خوب، اگر می خواهید یک سلاح گرما هسته ای را منفجر کنید، آن مکان احتمالا بهترین نقطه برای گرفتن الکترون است.”
خطر اصلی یک سلاح هسته ای در فضا، خود انفجار نیست. در عوض، اینها الکترونهای پرانرژی هستند. گرفتن آنها یک کمربند تشعشع مصنوعی ایجاد می کند که می تواند ماهواره ها را به جای پراکنده شدن در فضا از کار بیاندازد.
مشکل این است که این سلاح ها را از قبل شناسایی کنید. روش Danagoulian بر اساس تجزیه مواد شکافت پذیر به سلاح است.
داناگولیان توضیح داد: زمانی که یک پروتون پرانرژی به عناصر اتمی بالا مانند اورانیوم و پلوتونیوم برخورد می کند، هر پروتون می تواند حدود 40 نوترون را از بین ببرد. “این یک عدد مسخره بزرگ است. ما در مورد میلیون ها پروتون در ثانیه در هر سانتی متر مربع صحبت می کنیم که بسیاری از آنها 40 نوترون تولید می کنند. سوال این است که آیا می توانید برخی از این نوترون ها را شناسایی کنید؟”
برخی از نوترون ها به طور طبیعی در LEO وجود دارند و هیچ ارتباطی با اورانیوم یا پلوتونیوم ندارند. و یک ماهواره معمولی نیز نوترون ساطع می کند، البته نه به اندازه مواد شکافت پذیر با اعداد اتمی بالا. پس باید راهی برای تمایز بین آنها وجود داشته باشد.
داناگولیان گفت: “بیشتر آشکارسازهای نوترونی به پروتون ها بسیار حساس هستند، بنابراین باید راه های هوشمندانه ای برای رد پروتون ها و حفظ نوترون ها پیدا کنید.” همچنین باید بین نوترون های طبیعی و شکافت نوترون از ماهواره تمایز قائل شوید.
داناگولیان یک ماهواره بازرس را تصور می کند که به ماهواره هدف نزدیک می شود. ماهواره کاوشگر دارای آشکارسازهای ویژه با دو پنل حسگر نوترونی به نام سوسوزن خواهد بود. آنها بین دیگر آشکارسازهای الماس قرار می گیرند که می توانند پروتون ها و الکترون های طبیعی و نوترون های حاصل از مواد رادیواکتیو را تشخیص دهند. از آنجایی که دو پانل وجود دارد، سیستم می تواند جهتی که نوترون ها از آن می آیند را تشخیص دهد. اگر از ماهواره هدف بیایند، حاوی مواد شکافت پذیر است.
این نقشه ها سیستم آشکارساز را نشان می دهد. (A) شبیه سازی یک پیکسل منفرد از آرایه را نشان می دهد. حجم های قرمز مربوط به آشکارسازهای وتوی الماسی است. (B) رندری از سیستم کامل از هر دو صفحه آشکارساز است. اعتبار تصویر: آرگ داناگولیان 2026. طبیعت.
اگرچه وضعیت به طور کلی خطرناک است، اما داناگولیان می گوید که ماهواره نظارتی می تواند کار کند. او در مقاله خود نوشت: «محاسبات نشان می دهد که یک پلت فرم تشخیص اندازه 9U-CubeSat می تواند یک سلاح گرما هسته ای را از فاصله 4 کیلومتری در یک هفته رصد تقریباً شناسایی کند.
اما او اگر نزدیکتر بود می توانست خیلی زودتر یک اسلحه را کشف کند. اگر اسلحه بتواند به فاصله 1000 متری هدف خود برسد، تشخیص آن فقط یک ساعت طول خواهد کشید. این در اصل یک پل هوایی است. همچنین امکان طراحی سیستمی با ماهواره های بازرسی متعدد وجود دارد.
وابستگی زمان مشاهده مورد انتظار مورد نیاز برای تأیید وجود یک دستگاه فرضی گرما هسته ای حمل شده توسط یک ماهواره مشکوک به فاصله اندازه گیری. محاسبه برای دو سناریو انجام می شود: یک CubeSat 9U. صورت فلکی از 10 کیوب سات. اعتبار تصویر: آرگ داناگولیان 2026. طبیعت.
او می گوید: «من در مقاله می گویم که این یک سیستم کاملاً اثبات شده نیست. “هدف مقاله این است که به جامعه علمی نشان دهد که انجام این کار از نظر علمی امکان پذیر است. اما ملاحظات عملی بیشتری وجود دارد که باید برای ساخت این آشکارسازها انجام شود.”
ملت ها به یکدیگر بدگمان هستند و به نظر نمی رسد که تغییر کند. اما اگر یک روش تشخیص قابل تایید توسعه داده شود و به رسمیت شناخته شود، می تواند پارانویا و سوء ظن ایجاد شده بین کشورها را از بین ببرد. داناگولیان معتقد است که سیستمی مانند این می تواند به محدود کردن اشاعه هسته ای و کاهش خطر تشدید تصادفی در دراز مدت کمک کند.
در حال حاضر، کشورهایی مانند ایالات متحده و روسیه برای اینکه بدانند طرف مقابل چه می کند، به اطلاعات متکی هستند. و همانطور که از تاریخ می دانیم، هوش می تواند همه چیز را به هم بزند.
داناگولیان گفت: “شما می توانید هوش جعل کنید، اما نمی توانید فیزیک را جعل کنید.”




